Γενετική συμβουλευτική · Ανάλυση
Πολυγονιδιακά σκορ: τι προβλέπουμε, τι γνωρίζουμε
Η υπόσχεση της γενετικής πρόβλεψης, η κλινική της σημασία και το νόημα της «προδιάθεσης».
Τα πολυγονιδιακά σκορ κινδύνου (polygenic risk scores, PRS) είναι στατιστικοί δείκτες που συνδυάζουν πληροφορίες από πολλές θέσεις του DNA και συμβάλλουν στην εκτίμηση της πιθανότητας εμφάνισης μιας συγκεκριμένης νόσου. Έχουν αναπτυχθεί για τη στεφανιαία νόσο, τον διαβήτη τύπου 2, διάφορες μορφές καρκίνου και άλλες παθήσεις. Στόχος τους είναι να αναγνωρίζονται εγκαίρως διαφορές στην πιθανότητα νόσησης που δεν αποτυπώνονται πλήρως στον συνηθισμένο κλινικό έλεγχο, ώστε η πρόληψη να αρχίζει πριν εκδηλωθεί η νόσος. [1]
Τι προσθέτει όμως μια τέτοια εκτίμηση στις κλινικές αποφάσεις και τι μας επιτρέπει να γνωρίζουμε για τη βιολογία του ανθρώπου στον οποίο αναφέρεται; Το πρώτο ερώτημα αφορά τη χρησιμότητα της πρόβλεψης· το δεύτερο, το νόημα της ίδιας της «προδιάθεσης».
Πώς υπολογίζεται ένα πολυγονιδιακό σκορ
Σε ορισμένα κληρονομικά νοσήματα, μια παθογόνος αλλαγή σε ένα γονίδιο έχει καθοριστική σημασία. Σε πολλές συχνές παθήσεις, μεγάλο μέρος της κληρονομικής συμβολής κατανέμεται σε πλήθος γενετικών διαφορών, των λεγόμενων παραλλαγών, καθεμία συνήθως με μικρή επίδραση. Οι δύο μορφές γενετικής συμβολής μπορούν να συνυπάρχουν στην ίδια νόσο. [1]
Ένα PRS συνδυάζει αυτές τις μικρές επιδράσεις σε έναν αριθμό. Οι μελέτες συσχέτισης σε επίπεδο γονιδιώματος (GWAS) συγκρίνουν, για μια νόσο, μεγάλες ομάδες ανθρώπων με και χωρίς αυτήν και εκτιμούν τη συσχέτιση των γενετικών διαφορών με την εμφάνισή της. Για τον υπολογισμό του σκορ καταμετράται πόσα αντίγραφα κάθε επιλεγμένης παραλλαγής φέρει ο εξεταζόμενος (κανένα, ένα ή δύο), και ο αριθμός αυτός σταθμίζεται ανάλογα με την εκτιμώμενη συσχέτισή της με τη νόσο. Δεν γνωρίζουμε, ωστόσο, τη λειτουργική σημασία κάθε θέσης: κάποιες χρησιμεύουν ως έμμεσοι δείκτες άλλων αλλαγών του DNA, επειδή τείνουν να κληρονομούνται μαζί τους. Η στατιστική συσχέτιση μπορεί να στηρίξει μια πρόβλεψη χωρίς να συνεπάγεται πλήρη εξήγηση του βιολογικού μηχανισμού, διάκριση στην οποία θα επιστρέψουμε. [2]
Η υπόσχεση μιας πιο στοχευμένης πρόληψης
Τα PRS μπορούν να εντοπίσουν αυξημένη γενετική επιβάρυνση και σε ανθρώπους που δεν φέρουν σπάνια παθογόνο παραλλαγή. Το έδειξε το 2018 η μελέτη των Khera και συνεργατών: για τη στεφανιαία νόσο, περίπου το 8% του πληθυσμού που μελετήθηκε είχε σκορ που αντιστοιχούσε σε τουλάχιστον τριπλάσιο κίνδυνο σε σχέση με τους υπόλοιπους. Το ποσοστό ήταν περίπου εικοσαπλάσιο της συχνότητας των φορέων παθογόνων παραλλαγών οικογενούς υπερχοληστερολαιμίας με συγκρίσιμη αύξηση κινδύνου. [3] Οι άνθρωποι για τους οποίους θα άξιζε να εξεταστεί εντατικότερη πρόληψη φαίνονταν, επομένως, πολύ περισσότεροι από όσους εντοπίζει ο έλεγχος για σπάνιες παραλλαγές.
Η πληροφορία είναι, επιπλέον, διαθέσιμη νωρίς: οι γενετικές θέσεις στις οποίες βασίζεται το σκορ μπορούν να εξεταστούν σε οποιαδήποτε ηλικία, πριν εμφανιστούν συμπτώματα ή διαταραχές στις συνηθισμένες εξετάσεις. [4] Η έγκαιρη αναγνώριση, όμως, αποκτά πρακτική αξία όταν επηρεάζει μια συγκεκριμένη επιλογή: αν και πότε θα αρχίσει προληπτική αγωγή, σε ποια ηλικία θα ξεκινήσει ένας έλεγχος ή πόσο συχνά θα επαναλαμβάνεται. Οι δύο περιπτώσεις που ακολουθούν αντιστοιχούν σε αυτές τις επιλογές: στην καρδιαγγειακή πρόληψη κρίνεται η έναρξη αγωγής, στον καρκίνο του μαστού η ηλικία έναρξης και η συχνότητα του ελέγχου.
Πρώτη περίπτωση: καρδιαγγειακή πρόληψη
Η απόφαση για προληπτική αγωγή στηρίζεται ήδη σε εργαλεία όπως το SCORE2, που συνυπολογίζει την ηλικία, το φύλο, την αρτηριακή πίεση, τους λιπιδαιμικούς δείκτες και το κάπνισμα. Το κείμενο συναίνεσης που δημοσιεύθηκε το 2025 στο European Heart Journal εξετάζει την πολυγονιδιακή πληροφορία ως πιθανό συμπλήρωμα αυτής της αξιολόγησης, χωρίς να συνιστά τη χρήση της ως πρακτική ρουτίνας. Η πρόσθετη πληροφορία έχει ενδιαφέρον κυρίως όταν η υπάρχουσα εκτίμηση βρίσκεται κοντά σε ένα όριο θεραπευτικής απόφασης. Το ζητούμενο, επομένως, δεν εξαντλείται στο αν ένα σκορ είναι «υψηλό»: αφορά το πόσο μεταβάλλει τη συνολική εκτίμηση και με ποιες πρακτικές συνέπειες. [5]
Σε μελέτη του 2024, η προσθήκη πολυγονιδιακής πληροφορίας στο SCORE2 μετέφερε το 9,6% των συμμετεχόντων της ενδιάμεσης κατηγορίας, όπου η απόφαση είναι λιγότερο σαφής, στην κατηγορία υψηλού εκτιμώμενου κινδύνου· όσοι μετακινήθηκαν εμφάνισαν περίπου διπλάσια συχνότητα καρδιαγγειακών συμβαμάτων από όσους παρέμειναν. [6] Η καλύτερη διάκριση είναι, ωστόσο, μόνο το πρώτο βήμα· μένει να φανεί αν οδηγεί σε διαφορετική αγωγή και σε λιγότερα συμβάματα.
Μια πρώτη δοκιμή αυτής της δυνατότητας ήταν η MI-GENES, σε ανθρώπους ενδιάμεσου κινδύνου που δεν λάμβαναν στατίνη. Οι συμμετέχοντες έλαβαν είτε τη συμβατική εκτίμηση για στεφανιαία νόσο είτε εκτίμηση που περιλάμβανε και γενετικό σκορ. Μεταξύ των 203 που ολοκλήρωσαν τη δοκιμή, οι συμμετέχοντες που έλαβαν και γενετικό σκορ άρχισαν συχνότερα στατίνες και είχαν χαμηλότερη LDL χοληστερόλη στους έξι μήνες. [7] Στην παρακολούθηση των ίδιων συμμετεχόντων, που δημοσιεύθηκε το 2025, καταγράφηκαν σε διάμεσο διάστημα 9,5 ετών δύο μείζονα καρδιαγγειακά συμβάματα στην ομάδα με γενετικό σκορ, έναντι εννέα στην ομάδα σύγκρισης. Πρόκειται όμως για εκ των υστέρων ανάλυση μικρού δείγματος, με μόλις έντεκα συμβάματα συνολικά· το εύρημα είναι ενθαρρυντικό, αλλά η τεκμηρίωση παραμένει περιορισμένη. [8]
Δεύτερη περίπτωση: καρκίνος του μαστού
Στον καρκίνο του μαστού, η πολυπαραγοντική εκτίμηση έχει ήδη τη μορφή κλινικού εργαλείου: το BOADICEA είναι διαθέσιμο στους επαγγελματίες υγείας μέσω του CanRisk. [9] Η έκδοση του μοντέλου που περιγράφηκε το 2019 συνδύαζε PRS 313 γενετικών θέσεων με το οικογενειακό ιστορικό, παθογόνες παραλλαγές στα BRCA1, BRCA2, PALB2, CHEK2 και ATM που οδηγούν σε πρόωρο τερματισμό της σύνθεσης της αντίστοιχης πρωτεΐνης, τη μαστογραφική πυκνότητα και άλλους παράγοντες. [10,11] Το σκορ συμπληρώνει έτσι το ιστορικό και τον μονογονιδιακό έλεγχο, χωρίς να τα υποκαθιστά.
Μια ανάλυση των Gao και συνεργατών εξέτασε την πρόσθετη πληροφορία ενός διαφορετικού PRS, 105 θέσεων, σε φορείς παθογόνων παραλλαγών. Για μια γυναίκα με παθογόνο παραλλαγή στο CHEK2 και χωρίς συγγενή πρώτου βαθμού με καρκίνο του μαστού, η εκτιμώμενη πιθανότητα να νοσήσει έως τα 80 έτη ήταν περίπου 15% αν το PRS της βρισκόταν στο 10ο εκατοστημόριο (χαμηλό σκορ) και περίπου 37% αν βρισκόταν στο 90ό (υψηλό σκορ). Οι εκτιμήσεις αυτές βρίσκονται εκατέρωθεν του 20%, ορίου που η μελέτη χρησιμοποιούσε ως σημείο αναφοράς για ενισχυμένη παρακολούθηση με μαγνητική τομογραφία μαστών. Περίπου τρεις στις δέκα φορείς CHEK2 χωρίς προσβεβλημένο συγγενή πρώτου βαθμού είχαν εκτίμηση κάτω από το όριο, ενώ στις φορείς BRCA1 ή BRCA2 η εκτίμηση το ξεπερνούσε σχεδόν πάντα, όποιο κι αν ήταν το PRS. [12] Το PRS μπορεί, επομένως, να διαφοροποιεί την εκτίμηση ακόμη και μεταξύ φορέων παθογόνων αλλαγών στο ίδιο γονίδιο. Αυτό δεν ισοδυναμεί με τεκμηρίωση ότι η λιγότερο εντατική παρακολούθηση φορέων CHEK2 με χαμηλό σκορ είναι ασφαλής· η ανάλυση δεν δοκίμασε μια τέτοια παρέμβαση.
Το ερώτημα της ασφαλούς προσαρμογής του ελέγχου εξέτασε, σε ευρύτερο πληθυσμό και όχι ειδικά σε φορείς, η τυχαιοποιημένη δοκιμή WISDOM. Οι 28.372 γυναίκες 40–74 ετών κατανεμήθηκαν τυχαία σε ετήσια μαστογραφία ή σε έλεγχο βάσει εκτίμησης που συνδύαζε κλινικούς παράγοντες, μαστογραφική πυκνότητα, PRS και ανάλυση εννέα γονιδίων. Στη δεύτερη ομάδα, η μαστογραφία προτεινόταν ανά διετία όταν η εκτίμηση αντιστοιχούσε σε μέσο κίνδυνο και ετησίως ή συχνότερα όταν ήταν αυξημένη. Μόνο στις γυναίκες 40–49 ετών με χαμηλή εκτιμώμενη πιθανότητα νόσησης προβλεπόταν αναβολή έως τα 50 ή έως ότου η πενταετής εκτίμηση έφτανε το 1,3%. Μέτρο της ασφάλειας ήταν η συχνότητα καρκίνων σταδίου IIB ή ανώτερου. Με διάμεση παρακολούθηση 5,1 ετών, ο προσαρμοσμένος έλεγχος πληρούσε το προκαθορισμένο κριτήριο μη κατωτερότητας ως προς αυτό το μέτρο· οι μαστογραφίες ήταν λιγότερες, αλλά δεν τεκμηριώθηκε μείωση των βιοψιών. [13] Η δοκιμή αξιολογεί, επομένως, ολόκληρη τη στρατηγική, χωρίς να απομονώνει τη συμβολή του PRS ή να αποδεικνύει μείωση της θνησιμότητας.
Η WISDOM άλλαζε την ηλικία έναρξης και τη συχνότητα του ελέγχου, χωρίς να αποκλείει οριστικά καμία ομάδα. Μια πιο ριζική χρήση του σκορ θα ήταν να περιοριστεί ο έλεγχος σε όσες έχουν υψηλό PRS. Στη μοντελοποίηση των Huntley και συνεργατών για το Ηνωμένο Βασίλειο, το 20% των γυναικών με το υψηλότερο PRS θα συγκέντρωνε περίπου 37 στις 100 περιπτώσεις καρκίνου του μαστού. Η ομάδα αυτή συγκεντρώνει, δηλαδή, σχεδόν διπλάσιες περιπτώσεις από όσες αναλογούν στο μέγεθός της. Αν όμως ο έλεγχος περιοριζόταν μόνο σε αυτή την ομάδα, οι περισσότερες γυναίκες που θα νοσούσαν θα έμεναν εκτός. [14]
Τέσσερις προϋποθέσεις
Και στα δύο πεδία, η χρησιμότητα του σκορ εξαρτάται από την ένταξή του σε μια συνολική εκτίμηση. Υπάρχουν τέσσερις βασικές προϋποθέσεις. Η πρώτη είναι η αξιοπιστία του μοντέλου. Η διακριτική ικανότητα δείχνει πόσο καλά το μοντέλο ξεχωρίζει όσους θα νοσήσουν από όσους δεν θα νοσήσουν. Η βαθμονόμηση δείχνει αν οι προβλεπόμενες πιθανότητες συμφωνούν με όσα παρατηρούνται: αν, μεταξύ όσων έλαβαν εκτίμηση 20%, νοσούν πράγματι περίπου 20 στους 100 μέσα στο χρονικό διάστημα της πρόβλεψης. [15] Ένα μοντέλο μπορεί να διακρίνει καλά και ταυτόχρονα να υπερεκτιμά τις πιθανότητες. Όταν οι αποφάσεις στηρίζονται σε αριθμητικά όρια, αυτή η απόκλιση μπορεί να οδηγήσει σε αδικαιολόγητα εντατική παρακολούθηση ή αγωγή.
Η δεύτερη είναι η καταλληλότητα του σκορ για τον πληθυσμό όπου χρησιμοποιείται. Πολλά PRS αναπτύχθηκαν κυρίως σε ανθρώπους ευρωπαϊκής γενετικής καταγωγής. Επειδή η συχνότητα των παραλλαγών και ο τρόπος με τον οποίο κληρονομούνται μαζί διαφέρουν μεταξύ πληθυσμών, οι συσχετίσεις που αξιοποιεί το σκορ μπορεί να διαφέρουν, και η προγνωστική του επίδοση συχνά δεν μεταφέρεται αυτούσια. Γι’ αυτό η επικύρωση σε διαφορετικές ομάδες είναι μέρος της κλινικής ανάπτυξης. [16] Για την Ελλάδα, η ευρωπαϊκή καταγωγή δεν αρκεί: οι απόλυτες εκτιμήσεις εξαρτώνται και από τη συχνότητα της νόσου στη χώρα, και η βαθμονόμηση ενός μοντέλου στον ελληνικό πληθυσμό δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη.
Η τρίτη είναι ότι το αποτέλεσμα δεν διαβάζεται μόνο του. Ένα χαμηλό PRS δεν αποκλείει τη νόσο και δεν καθιστά περιττή τη διερεύνηση για μονογονιδιακή πάθηση όταν το οικογενειακό ιστορικό τη δικαιολογεί. [17] Ένα υψηλό σκορ, αντίστοιχα, δεν καθορίζει αυτομάτως την κατάλληλη παρέμβαση: η απόφαση στηρίζεται στο αναμενόμενο όφελος και στις ανεπιθύμητες συνέπειες της παρέμβασης, στην επιβάρυνση που συνεπάγεται και στις προτιμήσεις του ανθρώπου που αφορά.
Η τέταρτη αφορά την οργάνωση της φροντίδας. Πριν από τον έλεγχο πρέπει να είναι σαφές ποιος θα εξηγήσει το εύρημα, ποιος θα αναλάβει την παρακολούθηση και ποιες παρεμβάσεις είναι πράγματι διαθέσιμες. Η κοινοποίηση ενός αριθμού δεν αρκεί από μόνη της: στη δοκιμή INFORM, η παροχή πληροφοριών καρδιαγγειακού κινδύνου μαζί με διαδικτυακές συμβουλές δεν βελτίωσε την αντικειμενικά μετρημένη φυσική δραστηριότητα στις δώδεκα εβδομάδες. [18] Το εύρημα αφορά μια συγκεκριμένη μορφή ενημέρωσης και μία έκβαση. Δεν αναιρεί τη δυνατότητα μιας γενετικής εκτίμησης να επηρεάζει άλλες αποφάσεις μέσα σε οργανωμένη φροντίδα, όπως την έναρξη στατίνης στη MI-GENES.
Τι περιγράφει, τελικά, το σκορ
Για να αξιοποιηθεί ένας αριθμός, πρέπει πρώτα να έχει γίνει κατανοητό τι ακριβώς περιγράφει. Όταν ένα PRS παρουσιάζεται ως «γενετική προδιάθεση», η φράση μπορεί να υποδηλώνει ότι η εξέταση αποκάλυψε μια βιολογική ιδιότητα και μέτρησε το μέγεθός της. Εδώ φτάνουμε στο δεύτερο ερώτημα από το οποίο ξεκινήσαμε: τι μας λέει το σκορ για τη βιολογία του ανθρώπου στον οποίο αναφέρεται. Το εξετάζουν οι Rémy Furrer και Eric Turkheimer στο άρθρο Polygenic risk scores are not genetic predispositions (Nature Human Behaviour, 2026). Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι το σκορ δεν πρέπει να ταυτίζεται με μια ιδιότητα του οργανισμού: κατασκευάζεται από συσχετίσεις σε πληθυσμούς, και η πρόβλεψη που επιχειρεί δεν σημαίνει ότι περιγράφει τον μηχανισμό μέσω του οποίου θα μπορούσε να νοσήσει ένας συγκεκριμένος άνθρωπος. [19]
Με την έννοια που χρησιμοποιούν οι συγγραφείς, προδιάθεση είναι μια ιδιότητα που οφείλεται στη δομή του οργανισμού και εκδηλώνεται υπό προσδιορίσιμες συνθήκες. Για παράδειγμα, η ευθραυστότητα του γυαλιού οφείλεται στη δομή του και εκδηλώνεται όταν χτυπηθεί. Αντίστοιχα, η παθογόνος αύξηση των επαναλήψεων στο γονίδιο HTT, που οδηγεί στη νόσο Huntington, πλησιάζει αυτή την περιγραφή: είναι συγκεκριμένη αλλαγή του DNA, με σαφέστερη μηχανιστική σύνδεση με τη νόσο. Ένα PRS διαφέρει. Η τιμή του αλλάζει αν αλλάξουν οι θέσεις που περιλαμβάνει ή οι εκτιμήσεις από τις οποίες προκύπτει, όπως συμβαίνει με τα διαφορετικά σκορ, 313 και 105 θέσεων, που χρησιμοποιήθηκαν για τον καρκίνο του μαστού. Και όταν η τιμή μένει σταθερή, η πιθανότητα νόσησης που της αποδίδεται εξαρτάται από το μοντέλο, την ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό και τη συχνότητα της νόσου στον πληθυσμό. Ο αριθμός μπορεί, δηλαδή, να αλλάξει χωρίς να έχει αλλάξει ο οργανισμός. Οι συγγραφείς δεν αρνούνται τη βιολογική σημασία των γενετικών χαρακτηριστικών· αμφισβητούν το αν το ίδιο το σκορ αποτελεί μια τέτοια ιδιότητα. [19]
Η ένσταση είναι ουσιαστική, αλλά δεν λύνει από μόνη της το ζήτημα. Η αναθεώρηση μιας εκτίμησης δεν αναιρεί την ύπαρξη βιολογικών διαφορών στην πιθανότητα νόσησης· δείχνει ότι ο τρόπος με τον οποίο τις προσεγγίζουμε παραμένει ατελής. Ούτε η απουσία πλήρους μηχανιστικής εξήγησης καταργεί την προγνωστική αξία, όπως δείχνουν η ανακατάταξη στο SCORE2 και οι διαφορετικές εκτιμήσεις για τις φορείς CHEK2. Τα δύο αρχικά ερωτήματα παραμένουν, επομένως, διακριτά: το πόσο καλά προβλέπει ένα σκορ και το τι εξηγεί για τη βιολογία κρίνονται χωριστά.
Η γλώσσα της εκτίμησης
Η διάκριση αυτή αφορά και τη γλώσσα με την οποία συζητούμε το αποτέλεσμα. Οι Furrer και Turkheimer ανησυχούν ότι η παρουσίαση του σκορ ως αμετάβλητου εσωτερικού γνωρίσματος μπορεί να ενισχύσει την αντίληψη μιας γενετικά προκαθορισμένης πορείας. [19] Η φράση «έχετε γενετική προδιάθεση», όταν στηρίζεται μόνο σε ένα PRS, μπορεί έτσι να υποβάλλει μεγαλύτερη βεβαιότητα από όση επιτρέπουν τα δεδομένα. Στα ελληνικά, ανάλογη προσοχή χρειάζεται η λέξη «κίνδυνος»: είναι καθιερωμένος επιστημονικός όρος, αλλά για τον άνθρωπο στον οποίο απευθύνεται η εκτίμηση μπορεί να σημαίνει κυρίως απειλή, εντύπωση που η «επικινδυνότητα» ενδέχεται να επιτείνει. Όροι όπως «σπάνιο» ή «συχνό», άλλωστε, δεν αντιστοιχούν στην ίδια πιθανότητα για όλους. Οι συστάσεις για την επικοινωνία πιθανοτήτων προκρίνουν γι’ αυτό αριθμητικές εκτιμήσεις, όταν είναι διαθέσιμες, αντί για αποκλειστικά λεκτικούς χαρακτηρισμούς. [20]
Η διατύπωση «εκτιμώμενη πιθανότητα εμφάνισης της νόσου» είναι συχνά σαφέστερη, αλλά ο αριθμός που τη συνοδεύει πρέπει επίσης να εξηγείται. Το 95ο εκατοστημόριο, για παράδειγμα, σημαίνει ότι το σκορ είναι υψηλότερο από εκείνο του 95% ενός πληθυσμού αναφοράς, όχι πιθανότητα νόσησης 95%. Η σύγχυση αυτή έχει καταγραφεί σε μελέτη κατανόησης υποδειγμάτων αναφορών PRS, τόσο σε ασθενείς όσο και σε ορισμένους επαγγελματίες πρωτοβάθμιας φροντίδας. [21] Ούτε ένας σχετικός δείκτης αρκεί: το «τριπλάσιο» λέει λίγα αν δεν είναι γνωστό τριπλάσιο τίνος. Σαφέστερη είναι η απόλυτη πιθανότητα, με χρονικό ορίζοντα και εξήγηση της αβεβαιότητας, εκφρασμένη, για παράδειγμα, ως αριθμός ανθρώπων που αναμένεται να νοσήσουν ανά 100 με αντίστοιχα χαρακτηριστικά. [20] Η επιλογή της γλώσσας δεν αποβλέπει στο να αμβλύνει μια σοβαρή πληροφορία· επιτρέπει να της αποδώσουμε ακριβώς τη βαρύτητα που στηρίζουν τα δεδομένα.
Σε αυτό συνίσταται και μια ουσιαστική λειτουργία της γενετικής συμβουλευτικής: να εξηγεί το εύρημα σε σχέση με το ιστορικό και τις διαθέσιμες επιλογές, και να επιβεβαιώνει τι έχει κατανοήσει ο άνθρωπος που καλείται να αποφασίσει. Η προγνωστική πληροφορία αποκτά πρακτικό νόημα όταν είναι σαφές γιατί προτείνεται μια παρέμβαση, ποιο όφελος αναμένεται και τι παραμένει αβέβαιο, και όταν η στατιστική πρόβλεψη δεν παρουσιάζεται ως πλήρης βιολογική εξήγηση. Η γενετική πρόβλεψη μπορεί να διευρύνει τις δυνατότητες πρόληψης. Για να υπηρετήσει όμως την απόφαση, όσοι τη χρησιμοποιούν οφείλουν να αφήνουν χώρο και στην κρίση εκείνου του οποίου τη ζωή αφορά.
Βιβλιογραφία
- Lewis CM, Vassos E. Polygenic risk scores: from research tools to clinical instruments. Genome Med. 2020;12:44.
- Choi SW, et al. Tutorial: a guide to performing polygenic risk score analyses. Nat Protoc. 2020;15:2759–2772.
- Khera AV, et al. Genome-wide polygenic scores for common diseases identify individuals with risk equivalent to monogenic mutations. Nat Genet. 2018;50:1219–1224.
- O’Sullivan JW, et al. Polygenic Risk Scores for Cardiovascular Disease: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2022;146:e93–e118.
- Schunkert H, et al. Clinical utility and implementation of polygenic risk scores for predicting cardiovascular disease. Eur Heart J. 2025;46:1372–1383.
- Li L, et al. Integration of a polygenic score into guideline-recommended prediction of cardiovascular disease. Eur Heart J. 2024;45:1843–1852.
- Kullo IJ, et al. Incorporating a Genetic Risk Score Into Coronary Heart Disease Risk Estimates: Effect on Low-Density Lipoprotein Cholesterol Levels (the MI-GENES Clinical Trial). Circulation. 2016;133:1181–1188.
- Naderian M, et al. Effect of Disclosing a Polygenic Risk Score for Coronary Heart Disease on Adverse Cardiovascular Events. Circ Genom Precis Med. 2025;18:e004968.
- University of Cambridge. About CanRisk.
- Lee A, et al. BOADICEA: a comprehensive breast cancer risk prediction model incorporating genetic and nongenetic risk factors. Genet Med. 2019;21:1708–1718.
- Mavaddat N, et al. Polygenic Risk Scores for Prediction of Breast Cancer and Breast Cancer Subtypes. Am J Hum Genet. 2019;104:21–34.
- Gao C, et al. Risk of Breast Cancer Among Carriers of Pathogenic Variants in Breast Cancer Predisposition Genes Varies by Polygenic Risk Score. J Clin Oncol. 2021;39:2564–2573.
- Esserman LJ, et al. Risk-Based vs Annual Breast Cancer Screening: The WISDOM Randomized Clinical Trial. JAMA. 2026;335:763–774. Δημοσιεύθηκε ηλεκτρονικά στις 12 Δεκεμβρίου 2025.
- Huntley C, et al. Utility of polygenic risk scores in UK cancer screening: a modelling analysis. Lancet Oncol. 2023;24:658–668.
- Wand H, et al. Improving reporting standards for polygenic scores in risk prediction studies. Nature. 2021;591:211–219.
- Lennon NJ, et al. Selection, optimization and validation of ten chronic disease polygenic risk scores for clinical implementation in diverse US populations. Nat Med. 2024;30:480–487.
- Abu-El-Haija A, et al. The clinical application of polygenic risk scores: A points to consider statement of the ACMG. Genet Med. 2023;25:100803.
- Silarova B, et al. Effect of communicating phenotypic and genetic risk of coronary heart disease alongside web-based lifestyle advice: the INFORM Randomised Controlled Trial. Heart. 2019;105:982–989.
- Furrer RA, Turkheimer EN. Polygenic risk scores are not genetic predispositions. Nat Hum Behav. 2026;10:1177–1178.
- Bonner C, et al. Current Best Practice for Presenting Probabilities in Patient Decision Aids: Fundamental Principles. Med Decis Making. 2021;41:821–833.
- Lewis ACF, et al. Patient and provider perspectives on polygenic risk scores: implications for clinical reporting and utilization. Genome Med. 2022;14:114.